1. Skip to Menu
  2. Skip to Content
  3. Skip to Footer

Centrum Białegostoku – Studencka wizja kontra plany Urzędu Miasta

Blisko trzy lata temu studenci Wydziału Architektury Politechniki Białostockiej stworzyli projekt zagospodarowania fragmentu centrum Białegostoku pomiędzy ulicami: Lipową, Suraską, Kalinowskiego i Krakowską. Pomysł, aby to studenci zajęli się tą przestrzenią  pojawił się ze strony Urzędu Miasta. Departament Urbanistyki pracował wówczas nad koncepcją zagospodarowania ścisłego centrum naszego miasta. Obecnie mamy możliwość sprawdzić wyniki tych prac – w lipcu i październiku 2013 roku uchwalono dwa miejscowe plany zagospodarowania przestrzennego nr 116 i 118 obejmujące swoim zakresem również ten teren. Postanowiliśmy przypomnieć wizję studentów i sprawdzić, czy Urząd Miasta wykorzystał zawarte w niej pomysły.

Pierwszy etap prac studentów dotyczył inwentaryzacji stanu istniejącego. Podzieleni w grupy analizowali uwarunkowania historyczne, strukturę przestrzeni publicznych, stan techniczny budynków, powiązania widokowe, natężenie ruchu kołowego i pieszego. Wyniki analiz i późniejsze wnioski uświadomiły skalę problemu: centrum Białegostoku to zaledwie ulica Lipowa i plac przed ratuszem, niestety ten ciekawy układ przestrzenny, ściśle związany z historią miasta nie oferuje zbyt wiele poza kilkoma kawiarniami i barami. Centrum zdominowały apteki, banki i przedstawiciele operatorów telefonii komórkowej. Elementem którego brakuje jest zróżnicowana programowo funkcja przyciągająca mieszkańców – użytkowników przestrzeni publicznej. Obiekty powinny być ze sobą tak kojarzone, by przyciągały różne grupy społeczne. Efektowna i funkcjonalna przestrzeń publiczna powinna bowiem integrować społeczeństwo, inspirować zachowania twórcze, kształtować wrażliwość i poczucie estetyki, pobudzać chęć poznawania świata.

Kolejnym etapem pracy był wewnętrzny konkurs na koncepcję urbanistyczną. Studenci wybrali wiodący pomysł, a następnie w systemie warsztatowym doprecyzowali założenia projektowe. Tak powstały plan był podstawą do  opracowania indywidualnych projektów architektonicznych. Pracę studentów obserwował i konsultował Zbigniew Baum, wówczas kierownik zespołu projektowego z Departamentu Urbanistyki.

Ideą przewodnią studenckiego projektu jest szkielet - struktura przestrzeni publicznych z priorytetem ruchu pieszego. Przyjęto słuszne założenie, że to obecność pieszego jest najważniejszym warunkiem reanimacji tej przestrzeni. Głównym ciągiem pieszo - jezdnym jest ulica Św. Mikołaja, którą na istniejącym odcinku ukształtowano w podłużny plac, będący przedpolem projektowanych budynków: muzeum ikony, muzeum filmu, kina, aquaparku, szkoły wschodnich sztuk walki, archiwum miejskiego, skateparku czy przedszkola o profilu muzycznym. We wnętrzu kwartału przy ratuszu studenci proponują pasaż prowadzący na mały wewnętrzny plac. W kierunku zachodnim ulica Św. Mikołaja została przedłużona do ulicy Krakowskiej przecinając ciąg pieszy będący przedłużeniem ulicy Odeskiej, łączący plac przed budynkiem Opery Podlaskiej z ulicą Waryńskiego. Zwornikiem obu tych przestrzeni jest plac przy zabytkowym budynku przedwojennej szkoły Tarbut, w którym studenci proponują Centrum Sztuki Niezależnej – tworząc napięcie i dialog pomiędzy niezależnym centrum a instytucją opery. Zarówno ze względu na lokalizację jak i możliwości lokalowe to świetne miejsce nową siedzibę Młodzieżowego Domu Kultury. 

Ciekawym fragmentem założenia jest  kameralny plac na tyłach księgarni naukowo – technicznej przy ulicy Lipowej, będący konsekwencją odnalezienia przez studentów w historycznych planach koncepcji utworzenia w tym miejscu małego rynku. Warto podkreślić że trzy lata temu projektanci z Departamentu Urbanistyki wyrazili swoje uznanie dla tego pomysłu i zapowiedzieli chęć wykorzystania go w swoich opracowaniach.

Nad projektem pracowało 45 studentów pod kierunkiem dr Romualda Loeglera i mgr Bogdana Pszonaka. Studenci podjęli próbę zaprojektowania przestrzeni sprzyjającej rozwojowi życia miejskiego: place i łączące je ciągi pieszo-jezdne, strefy z priorytetem ruchu pieszego, akcenty przestrzenne i funkcjonalne... 

W wyłożonym do publicznego wglądu projekcie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego części osiedla Centrum w Białymstoku - rejon ul. Lipowej i L. Waryńskiego nie znajdziemy jednak pomysłów studenckich. Władze miasta najwidoczniej nie widzą zalet w priorytetowym traktowaniu ruchu pieszego i ulice ścisłego centrum pozostaną głównie jezdne. Plac na tyłach księgarni naukowo – technicznej pozostał tylko studenckim odkryciem. Również dawna szkoła Tarbut nie ma szczęścia: zapisy planu dopuszczają w budynku funkcje administracyjne.  Charakterystyczny zabytkowy budynek, w którym studenci zaproponowali Centrum Sztuki Niezależnej może zatem skończyć zgodnie z prasowymi doniesieniami – jako siedziba jednego z departamentów Urzędu Marszałkowskiego. Za hotelem Cristal gdzie studenci stworzyli pasaż i wewnętrzny plac otoczony usługami i handlem miasto stara się wybudować parking podziemny z siedzibą Straży Miejskiej i publicznymi toaletami. 

Czy projekt studencki był nieprofesjonalny – oczywiście tak. To projekt akademicki i ma błędy. Ma jednak coś, czego brakuje planom miejskim: studenci stworzyli przemyślaną, odważną i spójną wizję przyszłości centrum naszego miasta, opartą na nowatorskich ale już sprawdzonych w wielu miejscach na świecie trendach urbanistycznych. Nam się ta wizja podoba!

Architekt 
Bogdan Pszonak